Een gezonder gebouw begint met het stoppen van het ontsmetten van alles…?

Door Ineke Thierauf (maart 2021)

Een boeiende visie op het verbeteren van het binnenklimaat en de relatie van  bewoners met micro-organismen is te lezen op internet in de Bloomberg Business Week van 21 december 2020 in een artikel van Caroline Winter (link).

In dit artikel komen wetenschappers aan het woord, die zich al jarenlang zorgen maken over het verbreken in onze gebouwen van de verbinding met de buitenlucht.  Deze afwezigheid van de verbinding met de buitenlucht kan in hun visie mogelijk verband houden met een groot aantal chronische gezondheidsproblemen, waaronder allergieën, astma, depressie, prikkelbare darmsyndroom en obesitas. Een “verkeerde afstemming met de natuur” in het ontwerp van gebouwen is mogelijk gedeeltelijk de oorzaak van onze plaag van chronische ziekten en de huidige pandemie. Het relatieve gebrek aan verse lucht en zonlicht is een voor de hand liggend probleem; temperatuur, vochtigheid en luchtvervuiling binnenshuis spelen ook een rol. Maar er is nog een minder besproken factor: het microbioom van de gebouwde omgeving, dat biljoenen micro-organismen omvat, waaronder bacteriën, schimmels en virussen. Recent zijn experts op verschillende gebieden begonnen te onderzoeken waarom gebouwen, zelfs die zijn ontworpen om zo ziektekiemvrij mogelijk te zijn, bronnen voor ziektes zijn, ook voor Covid-19. Wetenschappers hebben in gebouwen rijke samenlevingen ontdekt van snel evoluerende populaties micro-organismen. Cruciaal was dat de meeste weinig overlap hebben met populaties in de buitenlucht, inclusief de heilzame soorten waarmee mensen gedurende miljoenen jaren samen evolueerden. Natuurlijk is nu de meest urgente micro-organismen gerelateerde vraag: waar kan je SARS-CoV-2 kunt vinden en hoe je het kunt doden. Vragen op de lange termijn vragen zijn:  Hoe kunnen we populaties van micro-organismen binnen ontwikkelen die ons niet chronisch ziek maken of dodelijke ziekteverwekkers herbergen? Kunnen we werkelijk nuttige micro-organismen in onze gebouwen kweken zoals een boer een akker cultiveert? Tot nu toe weet niemand precies welke micro-organismen buiten gunstig zijn of hoeveel blootstelling het beste is. Toch brengen een   aantal startups bacteriesprays op de markt voor huizen en bedrijven. Sommigen adverteren met een “luchtverrijker” die micro-organismen uit de bodem en de oceaan verspreiden via bestaande ventilatiesystemen om “een 100% natuurlijke en beschermende biosfeer voor de gebruikers van uw gebouw” te creëren.Een wetenschapper heeft als commentaar: “We hebben gebouwen zo onvruchtbaar gemaakt dat we nu de natuur moeten kopen en die er weer in moeten spuiten. Zo dom zijn we. “Misschien dient de pandemie om ons wakker te schudden. “Dit is onze kans om ons onrecht van de afgelopen 200 jaar recht te zetten”, zegt hij, over het herstellen van onze relatie met bodems, planten en dieren.

 

Gezond binnen

Lancering gezondbinnen.nl: gezond binnen leven voor iedereen
Gezond binnenklimaat net zo belangrijk als gezond eten en voldoende bewegen

Op 1 maart is het platform Gezond Binnen gelanceerd. Op gezondbinnen.nl vind je onafhankelijke informatie over waarom een gezond binnenklimaat zo belangrijk is en wat je kunt doen om dit te bereiken. Het doel van de initiatiefnemers – Binnenklimaat Nederland, Heijmans, ISIAQ.nl, Longfonds, Philips, TNO en VELUX – is simpel: iedereen moet gezond binnen kunnen zijn in gebouwen waar gewoond, gewerkt, geleefd, gerecreëerd en gezorgd wordt.

De aandacht voor onze gezondheid is de laatste jaren steeds groter geworden. Gezond eten en voldoende bewegen zijn bekend, maar een gezond binnenklimaat is dat nog te weinig. Dat is gek als je bedenkt dat we gemiddeld negentig procent van onze tijd binnen zijn. Voor veel consumenten is het onduidelijk wat een gezond binnenklimaat inhoudt en wat de effecten zijn als het binnenklimaat niet of onvoldoende op orde is. Met de lancering van platform Gezond Binnen wordt in die behoefte voorzien. Niet alleen voor consumenten, want ook werkgevers, (semi-)overheidsinstellingen en huiseigenaren kunnen op het platform terecht voor informatie en advies.

 

Productiever in een gezonde binnenruimte
Een goed binnenklimaat draagt in belangrijke mate bij aan onze gezondheid en productiviteit. Veel onzichtbare factoren – zoals CO2, fijnstof, luchtvochtigheid en temperatuur – kunnen ongemerkt een negatieve invloed hebben op onze gezondheid. Hoofdpijn en een duf gevoel na een dag werken schrijven we bijvoorbeeld niet toe aan het feit dat we in een slecht geventileerde ruimte hebben gezeten. Een van de doelen van platform Gezond Binnen is dan ook om mensen bewust te maken van de positieve impact van een gezond binnenklimaat. Het platform wil bovendien bijdragen aan de kennisontwikkeling van gebouw-eigenaren en gebruikers/bewoners. Met tools en instrumenten wordt duidelijk wat zij kunnen doen om het binnenklimaat in gebouwen en huizen te verbeteren. Daarnaast zet platform Gezond Binnen in op onderzoek waarmee het effect van een gezond binnenklimaat inzichtelijk wordt gemaakt met feiten en cijfers.

www.gezondbinnen.nl

Luchtkwaliteit in huis meten

Piet Jacobs, onze penningmeester, heeft meegewerkt aan een kleinschalig onderzoek naar de luchtkwaliteit in huizen. Een groep mensen kreeg meetapparatuur ter beschikking en kwamen er zo achter hoe de luchtkwaliteit werd beinvloed door hun activiteiten. Lees hier verder in het stuk van de Volkskrant.  Het is duidelijk dat getallen zorgen voor een beter inzicht. Hopelijk leidt het ook tot een ander gedrag. Maar sommige gewoontes laten zich misschien moeilijk veranderen…

Winnaar ISIAQ.nl Studentenbeurs

Vorig jaar hebben we voor de eerste keer een oproep gedaan voor inzendingen van studentenprojecten (HBO, Universiteit) waarin onderzoek is gedaan op het gebied van het binnenmilieu (in de breedste zin van het woord). De inzendingen maken kans op een ISIAQ,nl Studentenbeurs, waarmee ze op kosten van ISIAQ.nl de Healthy Buildings Europe conferentie mogen bezoeken.

Alle begin is lastig, maar als bestuur waren wij heel blij met de twee mooie inzendingen die we hebben mogen ontvangen. Na wijs beraad, met terugkoppeling van onze ere-leden is als winnaar uit de bus gekomen:

Bouke Boegheim, met zijn studie naar de relatie tussen mentale gezondheid en het binnenmilieu in de thuiswerk omgeving. Heel actueel in deze tijd. Het abstract van zijn studie is hier te vinden.

Proficiat Bouke! Het is de bedoeling dat Bouke zijn werk gaat presenteren op Healthy Buildings 2021 Europe. Het abstract is inmiddels goedgekeurd Helaas is de conferentie dit jaar online. Hij zal ook spreken op ons eigen ISIAQ.nl symposium dat op 22 april wordt gehouden!

Vanwege het feit dat er sprake is van een online conferentie, hebben we als bestuur besloten ook de andere inzending de mogelijkheid te geven om aan de conferentie deel te nemen. In dit geval was dit het werk van twee studentes van de Avans Hogeschool:

Janneke de Kort en Luca van Ekeren, met hun studie de gezonde woning van de toekomst. Het abstract van hun studie vind je hier.

Proficiat Janneke en Luca! Ook zij hebben een abstract ingediend om hun werk straks te kunnen presenteren, Dat abstract is nog onder review. 

Omdat de Healthy Buildings Europe conferentie 2-jaarlijks plaatsvindt zal de ISIAQ.nl studentenbeurs ook iedere 2 jaar worden uitgereikt. Voor de volgende ronde dingen dus studentenprojecten mee die in de periode van 1 november 2020 – 1 november 2022 zijn afgerond (de data enigszins afhankelijk van de data van de conferentie). Kent u projecten die hiervoor in aanmerking zouden kunnen komen. Laat het ons weten of informeer diegene direct!

Webinar COVID-19 ventilatie maatregelen in scholen…

ISIAQ en TVVL

ISIAQ.nl & TVVL hebben op donderdag 11 juni 2020 de Webinar COVID-19 ventilatie maatregelen in scholen en om veilig de winter door te komen georganiseerd.

Sprekers:

Froukje van Dijken (healthy building specialist bij bba binnenmilieu met een specialisatie op schoolgebouwen) ging in op de praktische toepassing van de installatie-adviezen in scholen.

Piet Jacobs (onderzoeker bij TNO op het gebied van binnenklimaat en energie) vertelde over hoe tochtvrij te ventileren en welke mogelijkheden ventilatiesystemen nog meer bieden zoals koeling en fijnstof filtering.

Moderator:

Marcel Loomans (Universitair docent TU Eindhoven)

Link om deze webinar terug te kijken op TVVL Connect.

Webinar COVID-19 en de gebouwde omgeving

ISIAQ en TVVL

ISIAQ.nl & TVVL hebben op donderdag 7 mei 2020 de webinar COVID-19 en de gebouwde omgeving georgasniseerd.

Sprekers
Dr. ir. Francesco Franchimon, directeur Franchimon ICM

De kenmerken van het SARS-CoV-2 virus en zijn transmissieroutes. Wat weten we en waar moeten we in gebouwen rekening mee houden


Dr. ir. Atze Boerstra, directeur bba binnenmilieu

Welke maatregelen kunnen genomen worden om de mensen in onze gebouwen zo goed mogelijk te beschermen tegen infectie door het corona virus?

Moderator
Dr. ir. Marcel Loomans, TU Eindhoven
Department of the Built Environment, aandachtsgebied IEQ-Health

Link om deze webinar terug te kijken op TVVL Connect

Symposium Binnenmilieu in scholen

heeft plaats gevonden op donderdagmiddag 4 april 2019 in Science Centre Delft.

Ontvangst en inleiding in de problematiek

Lada Hensen Centnerová, TU Eindhoven & voorzitter ISIAQ.nl

Zeker 3 miljoen leerlingen brengen hun dagen door in schoolgebouwen. Uit veel onderzoek is bekend dat het binnenmilieu een slechte invloed kan hebben op de leerprestaties. De afgelopen jaren is vanuit de overheid veel geld gestoken in het verbeteren van het binnenmilieu in scholen. Met het programma van eisen voor frisse scholen in de hand zijn er allerlei maatregelen genomen. Deze hebben niet altijd het gewenste resultaat geleverd. Vandaar vanuit ISIAQ.nl een symposium waarbij vier sprekers dit thema vanuit allerlei kanten belichten en mogelijke oplossingen aandragen.

Rotterdamse Frisse Scholen aanpak

Froukje van Dijken, bba binnenmilieu

Als bestaande scholen opgewaardeerd worden naar “klasse B Frisse Scholen” leidt dat tot 7% verbetering van de leerprestaties. BBA heeft voor de GGD 500 scholen onderzocht, o.a. met metingen en getoetst aan het PvE Frisse Scholen. Helaas bleken de meeste scholen in de praktijk niet hoger te komen dan klasse D aan ventilatie. Maar 11% haalde klasse A of B. De oorzaken lagen vaak op het gebied van onderhoud, zoals: verstopping van roosters of filters, gesprongen V snaar in de luchtbehandelingskast, loshangende luchtkanalen, slecht te regelen vloerverwarming. Op basis van dit onderzoek heeft de gemeente een verbeterplan opgesteld. Zoals “laaghangend fruit” eerst aanpakken en meerjarige onderhoudscontracten.  Nieuw- en verbouw van scholen moet gaan voldoen aan PvE frisse scholen. Bij de oplevering moet goed worden ingeregeld. Gecheckt wordt na een jaar ingebruikname door controlemetingen en ervaringen van gebruikers.

Eerste resultaten veldonderzoek in 21 lagere scholen en SenseLab studies met 335 kinderen

Philomena Bluyssen, TU Delft  

Er blijven problemen bestaan met het binnenmilieu in klaslokalen, zelfs wanneer aan de beschikbare richtlijnen wordt voldaan. Zou dit liggen aan het feit dat criteria zijn gebaseerd op een gemiddelde volwassene? Of omdat deze richtlijnen zich richten op enkelvoudige factoren, en mogelijke interacties dus niet worden meegenomen? Om hier meer inzicht in te krijgen is in het voorjaar van 2017 een onderzoek uitgevoerd  in 54 klaslokalen van 21 lagere scholen. De uitkomst laat zien dat 87% last had van lawaai, 63% van geur, 42% van zonlicht wanneer die scheen, 35% vond de temperatuur in het klaslokaal niet fijn (te koud of te warm) en 34% had last van temperatuurwisselingen. De belangrijkste ziekten die werden gerapporteerd waren allergieën (26%), rinitis (17%), hooikoorts (16%) en eczeem (16%). De kinderen werden verdeeld in zes clusters gebaseerd op comfortpercepties en belangrijkheid van omgevingsfactoren. De studie liet ook zien dat verbeteracties van de leraren niet voldoende  effect hadden op het comfort van de kinderen.

Pilot in bestaande school met ventilatie, dauwpuntkoeling en elektrostatische luchtfiltering 

Piet Jacobs, TNO

In het PvE Frisse Scholen is geen prestatie eis opgenomen voor fijnstof. Fijnstof kan van grote invloed zijn op de longcapaciteit van kinderen. Besproken worden diverse filtersystemen en hun effect op het reduceren van fijnstof in de praktijk van een kinderdagverblijf en 2 scholen naast een drukke weg. In een pilot in een middelbare school in Zeis zal komend jaarr de toepassing van verdampingskoeling in combinatie met elektrostatische filtering worden onderzocht om het binnenklimaat te verbeteren. Indien de koeling voldoende effectief is kunnen ook de ramen in de zomer gesloten blijven waardoor alleen gefilterde lucht de klas binnenkomt, wat zal resulteren in lagere fijnstof concentraties in de zomer.

Ervaringen als ontwerper

Chrit Cox, Nelissen ingenieursbureau  

Benadrukt wordt het belang van een integraal ontwerpproces. Veel winst ten aanzien van het binnenklimaat is te realiseren met een bouwfysisch goed gebouw, waarbij de techniek voor “het laatst wordt bewaard”. Zo heeft een goed gebouw een goede isolatiewaarde, maakt gebruik van daglicht, past op een goede manier zonwering toe, maakt gebruik van bouwmassa en nachtventilatie en heeft een goede akoestiek. Varianten kunnen worden doorgerekend met een TCO berekening en dynamische energiesimulatie. Inmiddels zijn er veel prestatie indicatoren waaraan een gebouw ontwerp te toetsen is, zoals BREEAM, WELL en nog vele andere. Bij het ontwerpen volgens het PvE frisse scholen zijn er conflicterende keuzes te maken, waarvan keuze tussen energiegebruik en binnenmilieu er één is.

Alle presentaties zijn te vinden op onze website (https://isiaq.nl/kennisbank).

Expert meeting PUR & mogelijke (gezondheids)effecten

9 oktober 2018 heeft ISIAQ.nl in samenwerking met BBA Binnenmilieu een Expert meeting met het thema: PUR & mogelijke (gezondheids)effecten georganiseeerd.

Doel van de bijeenkomst was verzamelen van kennis rondom PUR en mogelijke (gezondheids)effecten en inzicht te krijgen in toepasbaarheid: voor- en nadelen.

Meeting werd  geleid door onze gastheer Atze Boerstra (directeur BBA Binnenmilieu). Twee sprekers Andre Meesters (Directeur NVPU – De Nederlandse Vereniging van Polyurethaan Hardschuim-fabrikanten) en Jan Bakker (klinisch arbeidsgeneeskundige NCvB, AMC, Polikliniek Mens en Arbeid) hebben met ons hun inzichten gedeeld. Na een korte pauze met pizza’s werd expert meeting beëindigd met discussie.

Dank aan beide sprekers en Atze Boerstra voor een zeer geslaagde ISIAQ.nl expert meeting van 2018! Beide presentaties vind u in onze Kennisbank.

Hebt u een idee/thema voor de ISIAQ.nl expert meeting in 2019, laat het ons weten!

Indoor Air 2018

Van 22 t/m 27 juli heeft weer de twee-jaarlijkse Indoor Air conferentie plaatsgevonden. De conferentie vond deze keer plaats in Philadelphia in het Noord-Oosten van de USA. Een stad met een behoorlijke historie voor Amerikaanse begrippen (…) en natuurlijk ook de beroemde trappen van Rocky Balboa (zijn standbeeld staat er nog! [hoewel niet boven aan de trap…]).

De Indoor Air conferenties worden georganiseerd onder auspiciën van ISIAQ. De organisatie was deze keer in handen van Dr. Michael Waring (Drexel University), Brent Stephens (Illinois Institute of Technology) en Bill Nazaroff (University of California). Inhoudelijk was er natuurlijk weer een vol programma waarover in andere nieuws bericht.

Daarnaast vond tijdens de conferentie ook weer de overdracht plaats naar een nieuw internationaal ISIAQ bestuur. Na twee jaar voorzitterschap van Marcel Loomans (TU Eindhoven; de eerste Nederlander die deze functie heeft mogen vervullen…) werd hij tijdens de algemene ledenvergadering opgevolgd door Marzenna Dudzinska (Lublin University, Polen).

Onderdeel van de algemene ledenvergadering is een korte terugblik op alle activiteiten die zijn uitgevoerd door het bestuur. Gelukkig was er veel te melden. Samengevat kan het uitgedrukt worden in meer transparantie. Conferentiepapers and andere informatie komt nu veel sneller beschikbaar voor ISIAQ leden, een nieuwe website werd gepresenteerd (www.isiaq.org ) en ook een nieuw logo, extra reis awards voor studenten zijn beschikbaar gekomen, procedures voor nieuwe conferenties, etc. zijn beter op papier gezet en met een Code of Conduct sluiten we ook aan bij het feit dat iedereen zich prettig moet kunnen voelen op ISIAQ bijeenkomsten. Tot slot zijn met behoorlijke aanpassingen in de bylaws ook de samenstelling van het bestuur en vervolgens de bijbehorende verkiezingen voor een nieuw bestuur aangepast. Op basis van de reacties die te horen waren tijdens de conferentie en de ledenvergadering zijn de afgelopen twee jaar tot ieders tevredenheid verlopen. Dat was dus een mooie overdracht. De prima ondersteuning door het nieuwe secretariaat mag hierbij zeker niet onvermeld blijven.

In de afgelopen twee jaar is ook geprobeerd om de samenwerking met de Chapters te verbeteren. Linda Hägerhed (University of Borås, Zweden), als Coördinator van de Chapters binnen het bestuur, heeft daarin eerste stappen gemaakt. De link tussen de Chapters en de internationale organisatie is echter niet heel eenvoudig. Natuurlijk is er soms de taalbarrière, maar daarnaast is de insteek van de Chapters ook anders en tussen de Chapters verschillend. Hopelijk blijven de verbeterde contacten bestaan en kunnen die zich die verder ontwikkelen in ieders voordeel!

Tot slot werd een overeenkomst getekend voor de volgende Indoor Air conferentie in 2020. Deze brengt ons naar Zuid-Korea!